Ana içeriğe atla

Aşk'ta Mütekabiliyet

Aşkta Mütekabiliyet 

Mütekabiliyet, eski bir sözcük. Türkçesi "karşılıklılık'. Kavramın İngilizcesi ise "reciprocity'. Bu terim aslında uluslararası hukuk jargonuna ait. 

Bu tabir hukukta daha ziyade "mütekabiliyet esası" olarak kullanılıyor, yani yeni nesil Z jenarasyonu dili ile ifade etmek gerekirse 'karşılıklılık prensibi' demek. 
Bu kavram teknik olarak bir ülkenin başka bir ülke vatandaşlarına tanıdığı hakların, o ülke tarafından da kendi vatandaşlarına tanınmasını ifade eder. 

Sosyal psikolojide ise bir başkasının bizim için yaptıklarını geri ödememizi gerektiren toplumsal bir beklentiyi ifade etmekte.

Konu Aşk'a gelince, mütekabiliyetin en çok işlediği alanın ilişkiler ve ilişkilerde karşılıklı denge anlamına geldiğini düşünüyorum. Özellikle, alma ve verme dengesi. 

Aşk özünde işteşli bir sözcük aslında. Yani fiil çatısı kategorisi olarak, sonuna -iş / -üş gibi ekler alan fiiller: gülüşmek, öpüşmek, koklaşmak, sevişmek gibi... Dilbilimsel olarak; konuşmak, yazışmak ile didişmek ve dövüşmek gibi fiiller de bu kategoride yer alıyor. Kapiş?

Teorik olarak, ben aşk sözcüğünün (her ne kadar bir fiil olmasa da) işteşli bir eylem olduğunu düşünüyorum. Birine aşık olmak ve diğer kişinin de (inşallah 😉) size aşık olması durumu. Kişinin kendine tek taraflı ve karşılıksız ve katışıksız aşkı diyebileceğimiz narsizm ise sadece yıpratıcı bir süreçten ibaret... Burada aşk yok. Maalesef bu patetik (acınası) bir durum. Ruh sağlığınız için hiç bir sorunu kendinden görmeyen narsistlerden kaçarak uzaklaşın...

Bazı ilişkilerde aslında bir taraf (yani kendinden veren ve fedakar olan taraf oluyor bu elbette!) fark etmese de ilişki (bkz; işteşli bir eylem) tek taraflı ilerlemekte. Geçen hafta yazdığım yazıda aşk zannedilen "limerans" diye bir marazlı tutku durumundan bahsetmiştim. Orada da bu durum var aslında. 

Yani bir şekilde az seven, ilişkide kendini geri çeken, narsist kişilik bozukluğu olan, karşı tarafın sevgi ve saygısını garanti cepte görüp kendisini de asla vaz geçilmeyen kabul edip karşı tarafın bu verici ve fedakar tavrını ikili ilişkide suistimal edenler açısından gerçekte bir aşk falan yok. Ta ki diğer taraf kendi değerini fark etmeye ve uyanmaya başlayana kadar...

Aşk'ta mütekabiliyet ise sevgiye sevgi; saygıya saygı ile karşılık verebilmekten geçiyor. Onun için geçerli olanlar sizin için de geçerli olmalı. Aşkın hukuku bunu gerektiriyor, değil mi? Siz ona koşuyor iseniz, doğal olarak onun da size koşuyor olması beklenmeli, kaçıyor ve kaçınmalı bağlanıyor değil. 

Siz onun için fedakarlıklar yapıp kendinizden parça parça ufalanır iken, karşı tarafın o kırık parçalardan kendi zaaflarına yama yapmak yerine, sizden kopanları tamir etmeye çaba göstermesi gerekir. İşteşli bir eylem olan Aşk tam olarak bunu gerektirir...

Tavsiye kısmına gelince, tek taraflı ve hep kendinden verilen, kendinden vaz geçilen ilişkiler sağlıklı değildir. Bunun psikolojideki izdüşümü "self-sabotage" denen marazlı durumdur; yani insanın göz göre göre kendini ve ruhunu başkasının iyiliği ve umursamazlığına kurban etmesi ve kendini yiyip bitirmesi ve ruhunu başkalarının mutluluğuna rendeletmesi... 

Lütfen kendi değerinizi önce siz bilin, sizden bir tane daha yok (Bkz; Hande Yener)... Siz ruhen iyi oldukça çevreniz de mutlu olacak; bireysel mutluluğunuz da kendinizi ve bedeninizi sevmeniz de artacak, enerjiniz de yükselecek. Değmeyen şeylere kendinizi harcatmayın...  

Aşkta mütekabiliyet esasını karşı taraf için de uygulayın. Olmuyorsa da dünyanın sonu değildir anlaşmayı iptal eder, kendi yolunuza ve kendi mutluluğunuza odaklanırsınız.

Mutlu pazarlar...
3 Ağustos 2025
Karaburun...

Bu blogdaki popüler yayınlar

"Aile" Kavramı Üzerine

"Aile" Kavramı Üzerine Yıllar yıllar önce Bilkent Üniversitesi Edebiyat Fakültesine bağlı olarak, (Faculty of Humanities and Letters), bölüm öğrencilerine "Eleştirel Okuma ve Etkili Sunum" dersleri vermekteydim.  Öğrencilere bir konuyu inceler ve irdelerken, "Socratic Questioning" (ard arda sorular sorarak konunun farklı yönlerini derinleşme denebilir bu kavrama...) denen yöntem ile onları verilen konuyu algılamaya ve farklı cihetlerden ve perspektiflerden konunun "olası farklı yönlerine" bakmaya ve "farklılıkların farkında olmalarını kavratmaya" çalışıyorduk kendi çapımızda.  Bu ders daha sonraki akademik, mesleki ve yöneticilik hayatımda çok ama çok işime yaradı. Yazı yazarken de faydasını gördüm. Özetle öğrendiğim şey basitçe şu oldu: "Her konunun farklı yüzleri ve boyutları olabilir; tek bir cihetten konuya bakmak sığlıktır; zira hayat böyle akmaz, empati de yapmak gerekir..." Ülkenin durumunun farkındasınız. C...

Kaybolan Nesil için Ağıt

Pazar Yazıları No: 062 Kaybolan Nesil için Ağıt ​"A Requiem for a Lost Generation" Uzun süredir yazı yazmaktan imtina ediyordum. Aslında her hafta konular hazırdı aklımda. Pek çok güzel konu ve şiirler uçuşuyordu zihnimde. Nedense hep son anda vaz geçip yazmadım haftalarca.  Hatta bir ara 'Eat, Pray and Love' romanında geçen bir cümle vardı Italyan hayat felsefesini yansıtan "dolce far niente" (the sweetness of doing nothing") yani özetle: Hayatın koşturmacasından uzaklaşıp çabasızca zaman geçirmenin keyfini sürme konusu aklımda idi. "Ignorance is bliss" tadında idi vaz geçtim... Hayalim ise: bir sahil kasabasında kumsala bakıp dalgaları izlemek veya bir parkta öylesine oturmak ve boş hayallere dalmak gibi amaçsız işler peşinde koşmaktı ve üstelik niyetim de bunu yeni aldığım Moka Pot'umda yaptığım filtre kahve eşliğinde yapmanın tadından bahsetmek idi internetten İngilizlerin 'picturesque' (tablo gibi) dedikleri Amalfi...

Alimin Ölümünün Ardından Kendimize Nasihatler

Pazar Yazıları No: 061 Alimin Ölümünün Ardından Kendimize Nasihatler Biraz önce salondaki kütüphanemde yer alan kitaplara bakarken hiç Ilber Ortaylı'ya ait kitap almadığımı fark ettim. Felsefe, edebiyat, düz yazı, ders kitapları arasında gezindi gözlerim ama pek tarih kitabım yokmuş onu fark ettim.  Doksanlı yılların ortasında Bilkent Üniversitesi Insani Bilimler ve Edebiyat Fakültesinde çok genç bir hoca olarak çalışırken fakültemize öğretim görevlisi olarak, Amerika'dan (Princeton University) Talat Sait Halman (Türkiye’nin ilk kültür bakanı) gelmişti. Tanışmış ve sohbet etmiştik (o da ayrı bir anekdot). Sonra da dünyaca meşhur tarihçi Halil İnalcık geldi 90larına merdiven dayamıştı o günlerde bile. Aynı binada ve aynı koridorlarda bu isimlerle yanyana çalışmak bile onurdu. Başkent Üniversitesinde iken de Ilber Ortaylı misafir konuşmacı olarak gelmişti. Her zaman ki gibi nüktedan ve ince ince fırça atarak dinleyicilere.  Ankara Mülkiye'de iken İlber Hoca ile ya...