Pazar Yazıları No: 050
İlişkide Uyum
İlişkilerde uyum veya uyumlu olmak, öncelikle ilişkinin varlığı ve sonrasında da ilişkinin sağlıklı biçimde devamı için galiba en önemli katalizör.
Aşk ve/veya sevgi ile başlayan ilişkiler; uyum ile perçinlenmedikçe devam edemiyor galiba. Bu arada; uyumlu olmayı, hep kendinden ödün verme ve kendinden vaz geçme ile de karıştırmamak lazım. Karşı taraf mutlu olsun diye kendi haklarından feraget etme de olmamalı uyum dediğimiz süreç. Bu teknik tabirle bir tür "self-sabotaging"; yani kendi öz varlığını ve kişisel haklarını baltalamak olacaktır.
Bugün bunu birlikte uyum konusunu anlamaya ve algılamaya çalışalım... Kişisel tecrübelerimden hareketle gözlemlediğim bir kaç noktayı da paylaşmak isterim uyumlu olma adını...
Nişanyan Sözlük uymak ve uyum kelimelerini Eski Türkçedeki *ud- “ardından gitmek, izlemek, uymak” sözcüğünden evrilmiştir diye açıklamış. Ben bunu bugünkü kadın erkek paylaşımı babında kullanım olarak çok da doğru bulmuyorum. Bu arada kelimesinin eş anlamlıları arasında “ahenk”, “denge”, “armoni” ve “intibak” gibi kelimeler yer almakta denilmiş.
İlişki de uyum için aslında altı yedi aşamalı bir bilgelik ve kendini eğitme süreci söz konusu, bunları hep birlikte anlayalım:
1. Adım: Kendini Tanı, Karşındakini Gerçekten Gör: “Başkalarını tanımak zekâdır, kendini tanımak bilgeliktir.” demiş Lao Tzu. Büyük laf! Altını doldurmak da o kadar kolay geldi.
Uyum, kendini tanımadan mümkün değildir.
Psikolog Carl Jung’un dediği gibi: “Kendi karanlığını bilmeyen, başkasının gölgesinden korkar.” Kendini tanıyan insan, ilişkide savunmaya değil, anlayışa yönelir ve bu müthiş bir kişisel devrim göstergesi. Pratik uygulamada: Duygularını bastırmak yerine onları isimlendirin: “Şu an sana kırıldım.”, “Şu an geri çekilmek istiyorum.” İşte bu farkındalık, iletişimi yumuşatır.
2. Adımda ise: Empati Kur, Kuramıyorsan da Sessiz Kal! “Bir insanı anlamak için onun ayakkabısıyla uzun bir yol yürümen gerekir.” der bir Kızılderili atasözü (Never criticize a man until you've walked a mile in his moccasins). Empati, özünde uyumlu olmanın kalbidir. Psikolog Daniel Goleman’a göre duygusal zekânın en güçlü bileşeni empati yeteneğidir. Anlaşılmak kadar, anlamaya da emek vermek gerekir. Kıssadan hisse nedir? Dinlerken cevap vermek için değil, anlamak için dinle. Bazen sessizce dinlemek en derin empati biçimidir.
3. Adımımız: Farklılıkları Tehdit Değil, Renk Olarak Görün... “Renkler birbirine karışmadan gökkuşağı olmaz.” der bir anonim bir söz. Konu aslında Tolstoy’un dediği gibi işliyor: “Sevgi, birini kendine benzetmek değil; farklılıklarını kabul ederek yakınlaşmaktır.” Uyum, benzerlikten değil; uyum içinde farklı olabilmekten doğar. Bunu evlilikerde hepimiz yaşıyoruz. Pratikte ne yapalım derseniz de: Fikir ayrılığı yaşadığında “Haklı-haksız” yerine “Bu konuda farklı düşünüyoruz” demeyi deneyin... Bu küçük dil değişimi bile duygusal tansiyonu ve gerginliği düşürür.
4. Adım nedir? İletişimde Şeffaf Olmak ve Maskesiz Kalabilmek. “Gerçek bağ, iki insanın birbirine karşı savunmasız olabildiği anda kurulur.” demiş Brené Brown. Ne kadar önemli değil mi? Uyum aslında dürüstlüğün incelikli ve nitelikli biçimi olarak tezahür ediyor hayatımızda. Yani ne fazla konuşmak ne de sessiz kalmak; duyguyu açık ama yargısız ifade etmek gerçekte uyumun gizli anahtarı gibi, değil mi? Pratikte ise şöylebir ornek verebikiriz bu konuya dair: “Sen böyle yapınca ben…” kalıbını kullanmak. Duyguyu empati ile ifade etmek. Örneğin: “Sen bilgi vermeden geç geldiğinde kendimi önemsiz hissediyorum.” Bu, suçlamadan daha ziyade iletişim kurmayı tercih etmenin bir yolu gibi değil mi?
5. Adım da şunu yapalım: Birlikte Susabilmenin Gücünü Öğrenmek! “Sessizlik, iki ruhun huzurlu uyumudur.” demiş İngiliz yazar Virginia Woolf.
Uyumlu çiftler, sürekli konuşan değil, birlikte de susabilen insanlardır. Sözsüz bir denge, duygusal olgunluğun göstergesidir. Kıssadan hissemiz de: Zaman zaman birlikte sessiz bir yürüyüş yapmak ya da aynı odada kitap okumak olabilir. Ben şahsen bunu çok güzel buluyorum hele bir de Türk kahvesi eşlik ettiğinde. Zira bazen sözsüz huzur, ilişkinin köklerini inanılmaz güçlendirebilir...
6. Adıma geçelim: Değişimle Birlikte Büyümeyi ve Olgunlaşmayı Kabul Edin... “Birini sevmek, onunla birlikte değişmeyi göze almaktır.” demiş Albert Camus. İlişkide uyum, sabit kalmak değil; birlikte evrilmektir. Psikolog Esther Perel’in de vurguladığı gibi, uzun ilişkiler “yenilenmiş benliklerle” devam edebilir. Felsefe de önemli bir konu değişim ve insan olarak evrilmenin belki de en kaçınılmaz unsuru... Pratikte ise: Partnerinin değişimini tehdit değil, büyüme fırsatı olarak gören kazanır. “Eskisi gibi ol” demek yerine “Yeni hâlini tanımak istiyorum” demeyi deneyin bakın neler neler kazanacaksınız bu uzun yolda.
7. Adım (Bence son atın adım) Affetmeyi, Unutmadan Hafiflemeyi Öğrenmek... “Küs kalmak, zehri içip diğerinin ölmesini beklemektir.” der Buddha. Çok ağır değil mi? Oysa Umuyum, geçmişi yok saymak değil; onunla barışabilmektir ve bağışlama ise duygusal özgürlüktür. Bunu yapacak mertebeye ulaşanlar ise ilişkinin kişisel olarak galibi olan ve kuş gibi rahatlayan taraftır. Pratikte: Her tartışmadan sonra, “Bu olaydan ne öğrendik?” sorusunu birlikte cevaplayın yol arkadaşınız ile.
Bu, kırgınlığı öğrenmeye ve güzel bir öğretiye dönüştürür.
Son Söz: “Aynı dili konuşanlar değil, aynı duyguyu paylaşanlar anlaşabilir.” diyor bizim Mevlânâ
İlişkilerde uyum, benzerlik değil, bilinçli çaba ister.
Her gün biraz daha anlamak, biraz daha yumuşamak, biraz daha beraberce paylaşmaktır.
Biraz didaktik bir yazı oldu bu sefer ama kendini tanımak aslında her tür hasarlı ilişkiyi tamir etme şansı veriyor bize... Bunu dikkate alalım. Konu önce kendini huzura kavuşturmaktan geçiyor.
İyi ve uyumlu pazarlar dileklerimle.
12 Ekim 2025
Pazar. Ankara.